Polscy kierowcy coraz częściej czują, że „muszą mieć kamerę”, licząc na formalną ochronę w razie stłuczki czy agresji innego kierowcy. Wydaje się, że nagranie – jeśli w ogóle będzie czytelne – będzie mogło przechylić szalę zwycięstwa w sądzie na Twoją korzyść. W teorii tak jest, ale w praktyce rzeczywistość prawna jest bardziej złożona – nagranie z kamery samochodowej bywa pełnoprawnym materiałem dowodowym, ale… nie zawsze, bo pod konkretnymi warunkami. Sprawdźmy, czy nagranie z kamery samochodowej jest dowodem, co mówią kodeksy, co orzekają sądy i gdzie kończy się formalność, a zaczyna się naruszenie prywatności.
Podstawa prawna – co mówią kodeksy na temat wykorzystania nagrań z kamery samochodowej?
Zacznijmy od najtrudniejszego – prawniczego żargonu.
W prawie cywilnym artykuł 308 k.p.c. wprost odnosi się do nagrań z wideorejestratora:
- „Dowody z innych dokumentów niż wymienione w art. 243¹, w szczególności zawierających zapis obrazu, dźwięku albo obrazu i dźwięku, sąd przeprowadza, stosując odpowiednio przepisy o dowodzie z oględzin oraz o dowodzie z dokumentów.”
Oznacza to, że nagranie z wideorejestratora traktowane jest jako dokument prywatny.
W prawie karnym procesowym definicja jest jeszcze szersza: dowodem może być każde źródło informacji o danym zdarzeniu, jeżeli nie zostało uznane za niedopuszczalne albo pozyskane niezgodnie z prawem.
Czy nagranie z kamery samochodowej jest dowodem? W sensie prawnym – tak, od wielu lat bez większych sporów. Pytanie brzmi raczej: czy w konkretnej sprawie zostanie dopuszczone i jaką wagę sąd mu przypisze, ponieważ to już zależy od konkretnej sytuacji.
Warunki dopuszczenia dowodu – kiedy sąd uzna nagranie za istotne, a kiedy je oddali?
W postępowaniu sądowym liczy się wiarygodność nagrania. W orzecznictwie wykształciły się konkretne kryteria, które materiał musi spełnić, żeby nie został odrzucony.
- Oryginalny nośnik – najlepiej wyjmij kartę pamięci z wideorejestratora w chwili, gdy będziesz chciał wykorzystać nagranie w sądzie. Kopia na płycie lub pendrive może zostać zaakceptowana, ale oryginał wzmacnia pozycję dowodową.
- Brak edycji – każda ingerencja w zapis (przycięcie, wyostrzenie, dodanie opisów) może skutkować powołaniem biegłego do oceny autentyczności – i znowu gorszą pozycją.
- Data i godzinę zdarzenia widoczne na nagraniu albo odczytywalne z metadanych pliku.
- Jakość nagrania wystarczająca do identyfikacji osób, pojazdów i miejsca. Nagrania, z których zawartości trzeba się domyślić, nie mają żadnej mocy.
- Numery tablic rejestracyjnych czytelne w takim stopniu, żeby nie budziły wątpliwości i nie wymagały działań techników.
Najczęstsze powody odrzucenia dowodu zdarzenia drogowego z kamerki samochodowej
- Ciemne nagranie nocne (słaby tryb nocny kamery).
- Czarno-biały obraz utrudniający identyfikację koloru pojazdu,
- Brak możliwości wskazania miejsca zdarzenia (częsty problem poza terenem zabudowanym).
- Ewidentna edycja pliku wideo.
Sąd buduje obraz okoliczności zdarzenia właśnie na podstawie jakości nagrania – jeśli więc któryś element budzi jego wątpliwości, to materiał może stać się jedynie dowodem pomocniczym, wzmacnianym innymi dowodami, zamiast stanowić pełnowartościowy dowód.
Publikacja nagrania w internecie – tu zaczynają się schody
Wielu z nas, mając już nagranie służące w sądzie, z przyjemnością publikuje je w sieci, szczególnie gdy błąd leży po stronie nie nagrywającego, a osoby nagrywanej. Czy to błąd?
Samo rejestrowanie obrazu w celach dowodowych na własny użytek jest w pełni legalne. Artykuł 2 ust. 2 lit. c RODO wyłącza ze swojego zakresu „przetwarzanie danych osobowych przez osobę fizyczną w ramach czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze”. Przy prowadzeniu pojazdu i zapisie tego, co widać przez przednią szybę – dopóki materiał zostaje u kierowcy albo trafia do organów ścigania – zasad RODO w ogóle nie bierzesz pod uwagę.
Publiczne udostępnianie to jednak zupełnie inna sytuacja.
Od chwili wrzucenia filmu na YouTube, Facebooka czy grupy motoryzacyjne, automatycznie wchodzimy w obszarze przetwarzania danych osobowych i ochrony dóbr osobistych.
Linia orzecznicza dotycząca tablic rejestracyjnych nie jest jednolita; stanowisko sądów jest zróżnicowane.
- WSA w Gliwicach (2019) oraz NSA w sprawie warszawskich parkomatów uznali, że same tablice nie są danymi osobowymi – zwykły obywatel bez dostępu do CEPiK nie zidentyfikuje właściciela pojazdu.
- Sąd Okręgowy w Warszawie (2021, sygn. I C 214/19) podzielił ten pogląd i oddalił pozew właściciela zabytkowego auta żądającego łącznie 76 tys. zł.
- NSA z 14 maja 2021 r. (sygn. III OSK 1466/21) doprecyzował, że tablice przestają być anonimowe w powiązaniu z innymi danymi – kontekstem, wizerunkiem osób, charakterystycznymi cechami pojazdu.
- Prezes UODO konsekwentnie stoi na stanowisku, że numery rejestracyjne są chronione przepisami RODO.
Praktyczny wniosek: samo zdjęcie popularnego auta na parkingu z widocznym numerem zwykle nie naraża autora na odpowiedzialność. Jednak już film z kamerki samochodowej w konkretnej lokalizacji, z konkretną godziną, z komentarzem wskazującym sprawcę – już jest przetwarzaniem danych osobowych w rozumieniu RODO. Podobnie jest w przypadku, kiedy auto ma unikalny wygląd albo regularnie porusza się w tej samej okolicy – wtedy identyfikację właściciela ułatwiają już same cechy pojazdu.
Wizerunek osób a wykorzystywanie nagrania. Niezależnie od sporu o tablice obowiązuje art. 81 ustawy o prawie autorskim – rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby przedstawionej. Twarz widoczna przez szybę, sylwetka przechodnia, kierowca innego pojazdu – wszyscy uczestnicy ruchu uchwyceni w przestrzeni publicznej są objęci ochroną.
- Publikacja bez anonimizacji może skutkować roszczeniem z art. 23 Kodeksu cywilnego o naruszenie dóbr osobistych i konsekwencjami prawnymi w postaci zadośćuczynienia.
Co z tego wynika praktycznie? Przed publicznym udostępnianiem nagrania trzeba zasłonić numery tablic rejestracyjnych obcych pojazdów, twarze osób i wszelkie unikalne cechy identyfikacyjne.
- Publikacja nagrania bez anonimizacji, szczególnie w celach zarobkowych, może zostać wykorzystana przeciwko autorowi – sprawa trafi do UODO, a w tle pojawi się żądanie odszkodowania.
Dowód na podstawie nagrania w postępowaniu ubezpieczeniowym – kamera samochodowa jako pomoc dla ubezpieczyciela
To, czy nagranie z kamery samochodowej jest dowodem w sądzie, mamy już rozwiązane. Jak jest jednak z ubezpieczalnią? W likwidacji szkody wideorejestrator potrafi skrócić proces odzyskiwania należności z tygodni do dni. Ubezpieczyciele chętnie akceptują nagrania przy szkodach częściowych, w przypadku kolizji bez policji i przy stłuczkach parkingowych, gdy kamera uruchamia tryb parkingowy po wykryciu wstrząsu przez czujnik G-sensor.
Dobrej jakości materiał (pisaliśmy o nim wyżej) przyspiesza procedurę odszkodowawczą, redukuje liczbę przypadków spornych i pomaga w uzyskaniu odszkodowania bez przeciągania sprawy przed biegłymi.
Jeszcze ciekawiej jest w niebezpiecznych sytuacjach na drodze publicznej, gdy sprawca próbuje wyłudzić świadczenie od niewinnego kierowcy (zjawisko wbrew pozorom jest częste!). Wówczas nagrania z kamerki bywają jedyną obroną. W takich okolicznościach zapis wideo z obiektywnej perspektywy kamery ma walor rozstrzygający – przeciwko fałszywym zeznaniom świadków często wystarczy 30 sekund materiału.
Jaką kamerę wybrać pod kątem wartości dowodowej?
Doskonale sprawdzi się kamera IROAD X10 PRO, której nadrzędną wartością jest wysoka jakość obrazu. Mamy tutaj rozdzielczość 4K Ultra HD oraz dopracowany w najmniejszych szczegółach sensor obrazu Sony Starvis 2. Jego zastosowanie przekłada się na widoczność najmniejszych detali, które mogą mieć ogromne znaczenie w razie sporu sądowego.
Czasami o powodzeniu Twoich działań może zadecydować jedna litera!
Podsumowanie – czy nagranie z kamerki samochodowej jest dowodem?
Nagranie z kamerki samochodowej jest pełnoprawnym dowodem w postępowaniu sądowym i likwidacji szkód, o ile spełnia kryteria oryginalności, jakości i czytelności. Warto więc je wykorzystać na swoją korzyść.
Jednak niech Cię nie zwiedzie chęć uzyskania internetowej sławy – publikacja nagrania w internecie to już osobna decyzja podejmowana z pełną świadomością ryzyka. Materiał przekazany do organów ścigania albo dołączony do akt sprawy służy sprawiedliwości. Ten sam materiał opublikowany na portalu dla zmotoryzowanych bez anonimizacji potrafi narazić autora na większe kłopoty prawne niż te, które zostały uwiecznione na nagraniu!
